Sağlık bilişimi, tıp hukuku ve 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Programı hedefleri doğrultusunda belirlenen üç başlığın mevzuat dayanakları, uygulama usulleri ve operasyonel sınırları şunlardır:
1. Elektronik Aydınlatılmış Onamın Yasal Geçerlilik Şartları
Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan ve Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınması Hakkında Yönetmelik, kâğıt form kargaşasını ve malpraktis davalarındaki ispat tartışmalarını dijital güven damgasıyla çözüme kavuşturmuştur:
- Çift Kanallı Doğrulama Yöntemi:
- e-Nabız Üzerinden: Hekim formu sisteme yüklediğinde hasta, doğrudan kendi e-Nabız uygulaması veya e-Devlet kapısı üzerinden işlem metnini okur ve tek kullanımlık SMS onay şifresini (OTP) ekrana girerek işlemi bizzat onaylar.
- Sağlık Tesisi Arayüzü Üzerinden: Dijital sistemleri tek başına kullanmakta güçlük çeken veya akıllı telefonu olmayan hastalar için cep telefonlarına bir SMS kodu gönderilir. Hasta bu şifreyi sağlık personeline beyan eder; personel kodu sisteme girerek rızayı tamamlar.
- 12 Ay Geçerli Telefon Doğrulaması: Sağlık tesisinin Bilgi Yönetim Sisteminde (SBYS) kayıtlı cep telefonunun ilk doğrulaması yapıldıktan sonra bu numara sistemde 12 ay boyunca geçerli kabul edilir. Süre bitiminde yeniden doğrulama zorunludur.
- Hekim ve Personel Kimlik Şartı: Onam sürecini başlatan sağlık meslek mensubunun Bakanlığın EKİP (Entegre Kurumsal İşlem Platformu) sisteminde tanımlı ve aktif olması şarttır.
- Kanuni Temsilci (Çocuk ve Kısıtlılar) Kuralı: Reşit olmayan çocukların veya kısıtlı hastaların onay işlemleri kanuni temsilcileri (veli/vasi) tarafından e-Nabız üzerinden verilir. Kanuni temsilcinin hazır bulunmadığı veya elektronik kimlik doğrulamasının teknik olarak yapılamadığı hallerde elektronik onam düzenlenemez; fiziksel kâğıt prosedürü işletilir.
- Acil Tıbbi Müdahaleler: Hastanın bilincinin kapalı olduğu, hayati tehlike arz eden ve gecikmesinde sakınca bulunan acil tablolarda rıza şartı aranmaz (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 24). Elektronik sistemdeki herhangi bir teknik aksaklık veya bekleme süresi acil müdahaleyi geciktirecek bir gerekçe yapılamaz.
- Hukuki Delil ve Log Güvenliği: Onamın verildiği an, zaman damgası ve veri bütünlük değeriyle şifrelenerek Sağlık Bakanlığı merkezi veri tabanına aktarılır. Bu kayıtlar adli merciler önünde kesin delil niteliği taşır ve fiziksel arşivlerle aynı kanuni saklama sürelerine tabidir.
2. Sağlık Raporlarında e-Rapor Kuralları ve Süre Sınırları
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Sağlık Bakanlığı mevzuatı ile Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık Raporları Yönetmeliği çerçevesinde istirahat raporlarının yasal limitleri ve denetim mekanizması şu şekildedir:
Rapor Türleri ve Yasal Süre Limitleri
| Rapor Türü | Azami Süre Sınırı | Kontrol ve Uzatma Şartı | Yıllık Toplam Sınır |
| Tek Hekim Raporu (Ayaktan) | Tek seferde en fazla 10 gün | Raporda "kontrol muayenesi" belirtilmişse, hekim en fazla 10 gün daha uzatabilir (toplam 20 gün). | Bir takvim yılında tek hekimden ayaktan tedavide en fazla 40 gün alınabilir. |
| Sağlık Kurulu (Heyet) Raporu | 20 günü aşan tek seferlik tedaviler veya yıllık 40 günlük kotanın dolması durumunda zorunludur. | Kurulun takdirine bağlı olarak 6 aya kadar; hayati/kronik hastalıklarda mevzuat çerçevesinde uzatılabilir. | İlgili kanunlardaki tedavi ve iyileşme süreleri esastır. |
- Yıllık 40 Gün Aşımı: Bir memur veya sigortalı çalışan, bir takvim yılı içinde tek hekimlerden parça parça aldığı raporlarla 40 günlük sınırı doldurduğu andan itibaren, 41. gün için tek hekim raporu düzenlenemez. 40 günü aşan tüm istirahatlerin geçerliliği için en az 3 hekimin imzasını taşıyan Sağlık Kurulu Raporu şarttır.
- Yapay Zekâ Tabanlı Risk Taraması: e-Nabız ve Medula entegrasyonunda çalışan denetim algoritmaları; personelin mesai başlangıç/bitiş günlerine denk gelen, tatil birleştirmesi şüphesi barındıran veya aynı branş/tanı ile mükerrer alınan istirahat raporlarını risk puanlamasına tabi tutmaktadır. Anomali tespit edilen dosyalar doğrudan Sosyal Güvenlik Denetmenliği ve idari disiplin incelemesine sevk edilmektedir.
3. Uzaktan Sağlık Hizmetleri (Tele-Tıp) ve Reçeteleme Esasları
Resmî Gazete’de yayımlanan Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik kapsamında tele-sağlık faaliyetleri sıkı standartlara bağlanmıştır:
- Faaliyet İzni ve Tescilli Sistem: Sağlık tesisleri Bakanlıktan "Uzaktan Sağlık Hizmeti Faaliyet İzin Belgesi" almadan online muayene hizmeti veremez. Görüşmeler WhatsApp, Zoom gibi genel uygulamalar üzerinden değil; Bakanlık tarafından akredite edilmiş, uçtan uca şifreli Uzaktan Sağlık Bilgi Sistemi (USBS) üzerinden gerçekleştirilmek zorundadır.
- Hizmet Kapsamı: Uzaktan sağlık; elverdiği ölçüde hastanın izlemi, tetkik sonuçlarının değerlendirilmesi, kronik hastalık takibi, yaşam tarzı ve beslenme danışmanlığı ile uzman hekimler arası konsültasyon hizmetlerini kapsar.
- e-Reçete ve e-Rapor Düzenleme Yetkisi:
- Görüşmeyi yapan hekim, klinik kanaatine dayanarak sistem üzerinden geçerli bir e-Reçete ve e-İstirahat Raporu tanzim edebilir.
- İlaç Kısıtlaması: Bağımlılık yapıcı, suiistimale açık, kırmızı ve yeşil reçeteye tabi uyuşturucu/psikotrop ilaçlar uzaktan sağlık hizmeti kapsamında ilk defa reçete edilemez; bu ilaçlar için hastanın bizzat sağlık tesisine başvurarak fiziki muayeneden geçmesi şarttır.
- Gizlilik ve Kayıt Yasakları:
- Görüşmeler esnasında tarafların (hekim ve hasta) karşılıklı açık rızası olmaksızın ses/görüntü kaydı alınması ve fotoğraf çekilmesi kesinlikle yasaktır.
- Açık rıza ile kaydedilen veriler yalnızca Bakanlığın veya tesisin güvenli sunucularında en fazla 12 ay süreyle saklanabilir; üçüncü şahıslara veya yurt dışı sunucularına aktarılamaz.
- Fiziki Muayene Yönlendirmesi: Hekim, hastanın durumunun tele-tıp ortamında teşhis ve tedavi edilemeyecek nitelikte olduğunu ya da aciliyet arz ettiğini değerlendirdiği anda görüşmeyi sonlandırarak kişiyi en yakın fiziksel sağlık kuruluşuna yönlendirmekle yükümlüdür.