Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı, 24 saat esasına göre hizmet veren kuruluşlarda görev yapan personelin nöbet hizmetleri 28 Mayıs 2025 tarihinde yürürlüğe giren Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Nöbet Hizmetleri Yönergesi ile düzenlenmiştir.
Yönerge yalnızca kadrolu memurları değil, kuruluşlarda 657 sayılı Kanun’un 4/A ve 4/B statüsünde çalışan kamu görevlilerini de “personel” kapsamında değerlendirmektedir.
⚖️ NÖBETTEN MUAFİYETİN YASAL DAYANAĞI
Yönergenin 5. maddesi, belirli şartları taşıyan personele önemli bir koruma sağlamaktadır.
Temel kural şudur:
Madde 5’te sayılan personel, talep etmeleri hâlinde gece vardiyası ve nöbet görevinden muaf tutulur.
Dolayısıyla bu hakların büyük bölümü kendiliğinden uygulanacak bir “otomatik muafiyet” şeklinde değil, personelin durumunu idareye bildirip talepte bulunması üzerine uygulanmaktadır.
🔹 Kimler nöbetten muaf tutulabilir?
- Sosyal serviste tek meslek elemanı olan personel
Kuruluşun ilgili mevzuatına göre oluşturulan sosyal serviste yalnızca bir meslek elemanı görev yapıyorsa, bu personel talep etmesi hâlinde gece vardiyası ve nöbet görevinden muaf tutulur.
Buradaki düzenlemenin amacı, kuruluşun sosyal hizmet fonksiyonunun tek personel üzerinden yürütüldüğü durumlarda bu hizmetin sürekliliğini korumaktır.
- Sağlık servisinde tek personel olan çalışan
Kuruluş sağlık servisinde yalnızca bir sağlık personeli bulunuyorsa, bu personel de talebi üzerine gece vardiyası ve nöbetten muaf tutulur.
Bu düzenleme özellikle sağlık hizmetinin gündüz mesaisinde de sürdürülebilir olmasının korunması açısından önemlidir.
- Sağlık mazereti bulunan personel
Nöbet hizmetini yapmasına engel bir sağlık durumu bulunan personelin bu durumunu resmî sağlık kuruluşlarından alınmış raporlarla belgelendirmesi gerekir.
Tedavisi mümkün olan hastalıklar için düzenlenen raporların ise yılda bir yenilenmesi şarttır.
Bu nedenle sağlık mazeretine dayalı başvuruda raporun yalnızca tanıyı değil, mümkün olduğunca nöbet veya gece çalışmasına engel sağlık durumunu açık biçimde ortaya koyması uygulamada önem taşır.
- Bakmakla yükümlü olduğu engelli yakını bulunan personel
Yönerge, bakmakla yükümlü olduğu engelli yakını bulunan personeli de talep üzerine nöbetten muaf tutulacak gruplar arasında açıkça saymaktadır.
Bu hüküm, engelli aile ferdinin bakım sorumluluğunu taşıyan çalışanlar açısından önemli bir koruyucu düzenlemedir. Ayrıca kamu çalışanlarının bakmakla yükümlü olduğu bakıma muhtaç engelli aile bireyleri yönünden mesai dışı nöbet ve gece vardiyası muafiyetine ilişkin daha önceki kamu personeli düzenlemeleri de bulunmaktadır.
- Kuruluşa yeni atanan personel
Kuruluşa yeni atanan personel, bir ay süreyle gece vardiyası ve nöbet görevinden muaf tutulabilir.
Ancak Madde 5’in genel giriş hükmü nedeniyle bu düzenleme de talep üzerine uygulanmalıdır.
Bu süre, yeni atanan personelin kuruluşun işleyişini, hizmet alanlarını, nöbet sorumluluklarını ve kurum içi uygulamaları tanıması açısından önemlidir.
- Eşi doğum yapacak personel
Eşi doğum yapacak personele;
doğumdan önce 1 ay + doğumdan itibaren 3 ay
olmak üzere belirli bir süre gece vardiyası ve nöbet muafiyeti tanınmaktadır.
Bu hüküm yalnızca kadın personele ilişkin değildir; eşi doğum yapacak personeli kapsar ve aile hayatının korunmasına yönelik ayrıca düzenlenmiş bir haktır.
- Evlat edinen ebeveyn personelden eşlerden biri
Evlat edinen ebeveynlerden personel olan eşlerden biri;
evlat edinme öncesindeki 1 yıllık geçici bakım sürecinde ve evlat edinmeden sonra 1 yıl daha
olmak üzere toplam 2 yıl süreyle gece vardiyası ve nöbet görevinden muaf tutulabilir.
- Koruyucu aile olan personelden eşlerden biri
Koruyucu aile olan ebeveyn personelden eşlerden biri, koruyucu aile sözleşmesinin imzalandığı tarihten itibaren 1 yıl süreyle gece vardiyası ve nöbetten muaf tutulabilir.
👩⚕️ KADIN MEMURLAR İÇİN 657 SAYILI KANUN’DAN GELEN DAHA GÜÇLÜ KORUMA
Yönergenin 5. maddesinin ikinci fıkrası, kadın memurlar ve engelli memurlar bakımından 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 101. maddesini ayrıca saklı tutmaktadır.
657 sayılı Kanun’a göre kadın memura;
tabip raporunda belirtilmesi hâlinde gebeliğin 24. haftasından önce, her hâlükârda 24. haftadan itibaren ve doğumdan sonraki 2 yıl boyunca gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez.
Bu hüküm, Yönergedeki talebe bağlı muafiyetlerden farklı olarak doğrudan kanuni bir koruma niteliğindedir.
♿ ENGELLİ MEMURLARDA DURUM
657 sayılı Kanun’un 101. maddesine göre engelli memura isteği dışında gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez.
Dolayısıyla engelli memurun rızası bulunmadan gece nöbeti veya gece vardiyası çizelgesine yazılması hukuken ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durumdur.
⚠️ ÖNEMLİ AYRIM: NÖBET MUAFİYETİ İLE GECE ÇALIŞMASI MUAFİYETİ AYNI ŞEY DEĞİLDİR
Yönergenin 5. maddesinde sayılan kişiler için ifade “gece vardiyası ve nöbet görevi” şeklindedir.
Buna karşılık 657 sayılı Kanun’un 101. maddesindeki özel koruma, kadın ve engelli memurlar bakımından “gece nöbeti ve gece vardiyası” üzerinden düzenlenmiştir.
Bu nedenle somut görevlendirmenin gündüz nöbeti mi, gece nöbeti mi, vardiya mı olduğu ve personelin hangi hükme dayanarak muafiyet talep ettiği ayrıca değerlendirilmelidir.
📝 MUAFİYETTEN NASIL YARARLANILMALI?
Madde 5’in açık ifadesi “talep etmeleri hâlinde” şeklindedir. Bu nedenle hakkın uygulanmasında en güvenli yöntem, personelin yazılı dilekçe ile başvurmasıdır.
Başvuruda personelin unvanı, görev yaptığı kuruluş, hangi muafiyet hükmünden yararlanmak istediği ve muafiyeti doğuran durum açıkça belirtilmeli; sağlık mazereti, engelli yakını, doğum, evlat edinme veya koruyucu aile durumu gibi hususlarda gerekli belgeler dilekçeye eklenmelidir.
Başvurunun mutlaka evrak kaydına alınması ve kayıt numarasının saklanması önemlidir.
📅 NÖBET LİSTESİ YAYIMLANMIŞSA NE YAPILMALI?
Yönergeye göre nöbet listeleri kuruluş müdürü tarafından aylık olarak hazırlanır, İl Müdürlüğüne gönderilir ve personele imza karşılığı veya resmî yazıyla bildirilir.
Muafiyet hakkı bulunduğu hâlde nöbet listesine yazılan personel, durumu sözlü olarak bildirmekle yetinmemeli; muafiyet gerekçesini ve dayanağını belirterek yazılı itirazda bulunmalıdır.
📢 İDARENİN SORUMLULUĞU
Nöbet hizmetlerinin adil şekilde düzenlenmesi, uygulanması, takip edilmesi ve mevzuata uygun yürütülmesi konusunda kuruluş müdürü görevli ve sorumludur.
Bu nedenle muafiyet şartlarını taşıyan ve talepte bulunan personelin başvurusu değerlendirilmeden nöbet listelerinin oluşturulması veya açık bir muafiyet hükmünün dikkate alınmaması doğru bir uygulama olmayacaktır.
❗ HAKKINIZ UYGULANMIYORSA
Muafiyet şartlarını taşıdığı hâlde gece vardiyası veya nöbet görevi verilen personel;
öncelikle kurumuna yazılı başvuru yapmalı, başvurusunda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Nöbet Hizmetleri Yönergesi Madde 5’i açıkça belirtmeli ve varsa destekleyici belgelerini eklemelidir.
Başvuruya rağmen mevzuata aykırı uygulamanın devam ettiğinin düşünülmesi hâlinde İl Müdürlüğüne başvuru, sendikal destek ve somut olayın özelliklerine göre hukuki yollar değerlendirilmelidir.
📌 KISACA
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Nöbet Hizmetleri Yönergesi, çalışanların sağlık ve aile hayatını korumaya yönelik önemli muafiyetler içermektedir.
Özellikle tek personelle çalışan sosyal ve sağlık servisleri, sağlık mazereti bulunanlar, engelli yakını bulunanlar, yeni atananlar, eşi doğum yapacak personel, evlat edinenler ve koruyucu aileler açısından Madde 5’in bilinmesi büyük önem taşımaktadır.
En kritik husus ise şudur:
Muafiyetlerin büyük bölümü talebe bağlıdır. Hakkınızı kullanmak için başvurunuzu yazılı yapın ve evrak kayıt numaranızı saklayın.
📚 Yasal Dayanak:
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Nöbet Hizmetleri Yönergesi Madde 5
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 101
⚖️ MEVZUAT NE DER?
📍 TÜRK SAĞLIK-SEN MUĞLA